KURUMLAŞMA VE YASALAŞMA SÜRECİ
Özel eğitimin kurumlaşmasının bir resmi (kurumlaşma) tarihi var, bir de gayri resmi (gündelik) tarihi var.
Günümüzde anayasa ile de devlete yüklenen bir sorumluluk olan engellilerin eğitimi konusundaki ilk okullar yaklaşık 120 yıl öncesine dayanıyor. İstanbul Ticaret Mektebi bünyesinde, işitme ve görme engelliler için 1889 tarihinde Gratis tarafından açılan okul 30 yıl eğitim veriyor. Yine İzmir’de 1921’de açılan Sağırlar-Körler Okulu 1950 yılına kadar eğitim veriyor.
1950 li yıllara kadar Sağlık Ve Sosyal Yardım Bakanlığı bünyesinde olan özel eğitim kurumları, bu tarihten sonra Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilir.
Özel eğitim verecek personel yetiştirmek amacıyla 1952 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü bünyesinde kurulan Özel Eğitim Şubesi iki dönem mezun verdikten sonra 1955 yılında kapanır ancak aynı yıl içinde kurumlaşmaya yönelik üç ciddi adım atılır. İlk olarak; günümüzdeki ÖSYM’nin temeli kabul edilen Ölçme Değerlendirme Laboratuarı ile Test ve Araştırma Bürosu açılır. İlaveten şu andaki “Rehberlik ve Araştırma Merkezleri”nin temelini oluşturan “Psikolojik Servis Merkezi” açılır. Ayrıca Ankara’da Yeni Turan ve Hıdırlıktepe ilkokullarında, zihinsel engellilere yönelik ilk özel alt sınıf örnekleri açılır.
1965 yılında Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi bünyesinde kurulan Özel Eğitim Bölümü, kurumlaşmaya ve akademik gelişime çok ciddi katkılar sağlamıştır ve bu yararı hala da sürmektedir. Bu bölümde 1978 yılında başlatılan “Özel Eğitim Öğretmenliği Sertifika Programı” 1982 yılında kadar özel eğitim personeli yetiştirir, daha sonra 1982 yılında YÖK tarafından Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bölümü ile birleştirilir ve alana eleman yetiştirmesi sona erer. 1995 yılında Özel Eğitim Bölümü yeniden kurulur, ayrıca 1998-1999 öğretim yılında "Zihin Engellilerin Öğretmenliği Programı" başlatılır.
1981 yılında Eskişehir İktisadi ve İdari Bilimler Akademisi’nde“Özel Eğitim Sertifika Programı” başlatılır. 1983 yılında Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde Özel Eğitim Öğretmenliği Programı açılır ve ilk mezunlarını 1987 yılında verir. 1986 yılında Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi’nde Özel Eğitim Bölümü Görme ve Zihin Engelliler Öğretmenliği programları açılır. Bunu 1994 yılında Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde açılan Özel Eğitim Bölümü izler. YÖK bünyesinde açılan başka okullar sırayla gelir.
Özet olarak; özel eğitim kurumlarının öğretmen gereksinimi 1983 yıllarına kadar normal okul öğretmenlerine verilen hizmet içi eğitim ve sertifika programlarıyla karşılanırken, zamanla açılan okullarda lisans, yüksek lisans, doktora düzeyinde eğitim verilmeye başlanır.
Özürlü ve / veya gereksinimi olan çocukların özel eğitim almasını güvenceye alan yasaların geçmişi de 1940’lı yıllara kadar uzanır.
1948 de çıkarılan ve 1956 da genişletilen yasayla üstün yetenekli / zekalı çocukların devlet tarafından yetiştirilmeleri için gerekli tedbirlerin alınması kabul edilir.
1957 tarihli 6972 sayılı “Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında Kanun” çıkarılarak özel eğitime gereksinimi olan korunmaya muhtaç çocuklar için Millî Eğitim Bakanlığı’nca gerekli önlemlerin alınması güvence altına alınır.
1961 yılında yayınlanan 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu nun 12. maddesindeki “mecburi ilköğretim çağında bulundukları halde zihnen, bedenen, ruhen ve sosyal bakımdan özürlü olan çocukların özel eğitim ve öğretim görmeleri sağlanır” hükmü ile zorunlu ilköğrenim çağında bulunan engelli çocukların eğitimleri yasal açıdan daha da güçlendirilir.
1971 tarihli İş Kanunu ve 1972 tarihli Gümrük Kanunu ile, sırasıyla 50 den fazla işçisi olan yerlerde özürlülere yüzde 3 kontenjan ayrılması ve engellilerin kullanacağı malzemelerden vergi alınmaması kabul edilir.
1983 yılında 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu kabul edilir.
1986 tarihli ve 3308 sayılı “Çıraklık ve Mesleki Eğitim Yasası” ile özel eğitime gereksinimi olan bireyleri bir işin gereklerine ve iş yaşamına hazırlayıcı kurslar düzenlenmesi hükme bağlanır.
Özel eğitimle ilgili konular; 1980’lere kadar Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü bünyesindeki bir şube müdürlüğü tarafından idare edilir. 1980 yılında kurulan Özel Eğitim Genel Müdürlüğü 1983’de Özel Eğitim Ve Rehberlik Daire Başkanlığı’na dönüştürülür. 1992’de ise 3 daire başkanlığı ve 23 şube müdürlüğünden oluşan Özel Eğitim, Rehberlik Ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulur ve bugün bildiğimiz anlamdaki Rehberlik Araştırma Merkezleri aracılığı ile de taşra teşkilatı oluşturulur.
Bu kurumlaşmaya paralel olarak 1983 tarih ve 2916 sayılı "Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu" o dönemin uygulamalarını yönlendirmeye başlar. Özel eğitimin tanımı, uygulama ilkeleri, özel eğitim kurumlarının nitelikleri, özel eğitim adayı çocukların belirlenmesi vb birçok hükmün yer aldığı bu kanunla; özel eğitim gereksinimi olan çocukların yaşıtları ile birlikte ama onlara özgün bir destek içinde uzun süreli ve erken yaştan itibaren özel eğitim almalarının gerekliliği genel prensip olarak vurgulanmış olur.
1991 yılında toplanan ilk Özel Eğitim Konseyi’nde farklı komisyonlarca hazırlanan raporlar da bakanlık politikasında bir hayli belirleyici olur, 1996 tarihli Bakanlar Kurulu kararnamesi ile 1997 tarihinde Özürlüler İdaresi Başkanlığı kurulur.
|
1983 tarihli “Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunun” yerine kabul edilen 573 sayılı “Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”; özel eğitimle ilgili tanımlar, eğitimin bireyselliği, kaynaştırma programları, okullaşma vs üzerine bugüne kadar ki en kapsamlı düzenleme olmuştur.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder